Saturday, October 15, 2016

On Seeing


Sometimes we do not see anything when we are thinking about something.  We concentrate on a specific thing and lose vision of things around us.  Concentrating is a mental process which comes after focusing.  Focusing limits our area of attention whereas concentrating deepens it.  Our brain retrieves the connections of the subject and gets deeper and deeper in the semantic tree.  It binds the semantically related leaves to the
subject leave.

The fact that we lose our sight when strongly concentrating on an idea points at: "Seeing is related with semantic binding".  If something does not exist in the semantice tree, namely if we do not know it, we can not see it.  The sight that we receive through our eyes and vision mechanism, has to be binded with something in the semantic tree.  Otherwise it will not be percieved.

If something has been viewed before but not seen - semantically processed, it can be recalled, namely it can be noticed that it had been viewed before.

An object must have been 'seen' - semantically processed, in order to be remembered - retrieved from the visual memory in the absence of present view.  The remembered view will be retrieved from semantically organized memory.

The dilemma is: "If we cannot see what we have not seen before, how can we see anything at all?"  If we cannot identify an image semantically our mind begins to breakdown that view to its pieces.  If
identification is not possible the breakdown process continues.  At each stage, effort is spent to make
semantical relations and establish semantical connections.  The process stops at the basic drawing
elements, lines, colors, circles, basic figures.  The lower the elements you get, the more general specifications are arrived at, hence the identifying value of elements get reduced.  Retrieval gets more difficult by this situation.

If a complex figure is learned by semantical positioning such as "mother's view is this", the elements
belonging to the mother's view, face color, eyes etc. are placed in the baby's semantic tree.  Other
persons' view must be related with these items in order to be seen.  Otherwise they will cause fear
of an unknown view till the baby gets used to it, namely builds semantic connections of it.

Monday, August 29, 2016


The art is rather 'idealistic' and 'conceptual' in the sense thatthe artist's aim is not to copy
accurately what he sees before him but to convey with the maximum of clarity what he considers to be
the 'essence' of what he is carving.

in this case the figures (of Tudhaliyas IV and his personal deity) are superposed with the god standing
alongside the king, and the scale of the two is arranged so that the god, instead of holding the
usual weapon in his left hand, clasps the right wrist of the king in a protective embrace.


'Of all manifestations of power, restraint is respected most.'
Genral, Powell, Gulf War General Commabder of USA.

Sanırım, Batı'nın bize karşı aldığı tavır yalnızca basit bir düşmanlıktan öte
yaklaşım farklılığından da kaynaklanıyor.Biz savaşa giderken davul zurna ile gitmek
geleneğine dayanıyoruz...  Onlar sakınarak, gücünü iyi hesaplayarak...

Saturday, May 28, 2016

On the Perception of Unidentified Entities

We can identify things that we percieve.  This does not mean that we do not
percieve things that we can not identify.
If the input perturbation is too small, we can not hear, see etc., identify the entity.
For example, in an orchestra, it is impossible for every violin player in the violin
section to play exactly the same color, pitch namely the sound.  It is impossible
for us, the listener to hear each performer's different sound but instead we hear the
rich, deep sound of the violin section, rather than the week sound of a single violin.
We percieve the minute differences in the violin section as a feeling, a warmth,
richness and depth.  We percieve small changes that can not be identified not
cognitively but emotionally.
This may be the reason why small changes are frequently used in music performances.
The key here is to make the change, for ex. a temporary tempo change, in such a way
that it can barely be heard but can not be identified or noticed, though can be
percieved emotionally.
The entities that are unidentified include not only very small values but also
unmeasurable continuous quantities.  This varies from the perception of physical
values of heat, light etc. to the social values such as risk, friendness etc.
The languages include words such as hot, cold, very hot, bright etc. or dangerous,
true friend etc. words to describe these entities.  If paid attention one can notice
that these are all emotion related words or concepts.
The reason that an entity is unidentified may be related to the modality of the
perception.  We cannot identify quantitatively any visual input.  We cannot
identify something if it is the first time we see it.
Color, hue, brightness etc. light attributes are all unmeasurable continuous values.
It is impossible to identify them objectively.  We cannot remember a view if it
is not identified in the related semantical memory.  We can only recall that view
if we see it again.  Namely,  we can remember a view only if it is recorded as
part of an event in the episodic memory.
Aural modality has some similarities with visual modality.  Timbre, loudness,
tempo, etc. many parameters are continuous unidentifiable values, except pitch.
Instrumental music can mostly not go to episodic memory.  There is a window of
attention of the listener which slides through the music piece which builds a
balance of recalled elements and freshness.  The unity of the piece is achieved
through making small or unidentifiable changes of the initial material.  The
listener can percieve this emotionally rather than cognitively.
This is the reason that music expresses things that words cannot.  Music touches
the heart through feelings aroused by unidentified entities.

The Role of Belief in Cognition

The Role of Belief in Cognition


There are working, episodic and semantic memories in our brain among others.  It is not very clear whether these are completely seperate regions in our brain.  They can be easily detected functionally. 

Working memory is the memory we use when we are actually thinking or talking.  Episodic memory holds the information related to events and when/where they occur.  Semantic memory holds the abtracted concepts/knowledge.

An event first happens in the working memory, then it is recorded in the episodic memory.  If there is a knowledge that can be deducted, it is recorded in the semantic memory.

The semantic memory is specially organised so that generalization and instantiation can be done automatically.  For example we do not think too much to say an eagle flies.  In the semantic  tree, eagle is connected to bird and bird is connected  to flying animal and that to animal.  How the information is stored in our brain is possibly related with the formation of connections during the perception and further processing. It is not a surprise that categorical subject test have shown regions close to the perception/subject specialization.

When some concept is being inserted to the semantic memory, an appropriate location in the semantic tree is searched.  Actually this may be an innate procedure that is done automatically while forming new connections.  The crux of the issue is how it is established that a connection of the eagle to the bird occur. 

The context of the word eagle may establish the relation of eagle to bird if the context of the bird is similar to the eagle.  The more the contexts' similarity the better.  The better what? We answer this what question as: Belief.

The more the new item, the new leaf fits into the semantic tree the more it is confident.  On the other hand, the more confident the leafs of a semantic tree, the more confident it is.

Schachter says in his 'Memory, Brain and Belief', "I use the term 'belief' when I use the attribution of truth value to a particular thought content, either percieved of recalled."

The semantic tree holds not only the data items but also their belief factors. Harold Pashler says in his 'Encyclopedia of the Mind', "An alternative answer to the question of what justifies memory beliefs turns on the idea that memory is preservative not just respect to the content of beliefs but also with respect to their justification".

Belief helps us to feel our thoughts.
Belief is how we sense our brain.


Thursday, January 07, 2016

On Believing in Belief


On Believing in Belief


“ACC might be the brain’s error detection and correction device.”[1]

ACC is the mechanism that helps us mentally to decide if something is right or wrong.  You may think of  it as conscience sometimes.  Thousands years before Christ, a Hittite king advised his son :

 “Mein Sohn! Tue das, was in (deinem) Herzen (ist)”

“My son! Do what in your heart is.”[2]

“The ACC has been implicated in monitoring conflict among external and internal cues, with the dorsal ACC modulating cognitive aspects and the ventral ACC more involved in affect.” [3]

Qualia is how the outer world represented as a semantic tree in our mind.  The tree’s output is the quale value for that phenomenon.

“In any presentation, this content is either a specific quale(such as the immediacy of redness or loudness) or something analyzable into a complex of such.  The presentation as an event is, of course, unique, but the qualia which make it up are not.”   [4] 

ACC checks if something is related and can be placed in a qualia coherently.  Our conscience checks if it can explain a phenomenon as viable according to our previous experiences, knowledge and beliefs etc. 

If something can be placed in the semantic tree of qualia it means it is belieavable.  If the connections are strong and many it means it is strongly belieavable.

“2.4 Degree of Belief

Jessie believes that Stalin was originally a Tsarist mole among the Bolsheviks, that her son is at school, and that she is eating a tomato. She feels different degrees of confidence with respect to these different propositions.”[5]

If the connections are made negatively, something will be accessed as unbelieavable.

We have many qualia, on different subjects, the nature of the qualia determines the belieavablety of the phenomenon.  Religion is one of the qualia.  Religion provides an easy to access qualia for the human to handle the unknown.  Believing in a power outside him/herself in any form, in any qualia, political, philosophical and other helps human to handle the unknown.  Religion simplifies this for the large crowds while providing a fertile environment for arts and science to develop sometimes.

If something is in the working memory it is checked by the ACC for its compliance with any qualia.

The difficulty is, this would be very burdensome if it was valid for all the time.  Automatic processing bypasses the evaluation of ACC.  People can do incredibly good or bad things when they act automatically without self consciousness.  On the other hand this faculty is desperately needed for human beings to perform extraordinarily, specially in life or death moments but also in daily life. 

The human mind has a mechanism to stop checking the validity of things, it is belief in belief.  If there is a special qualia created for that area, belief in that belief area helps to isolate the working area from the ACC, conscience and practically stops it.

I will close the subject with an advise of a father as I had began it.  My father was a commando training officer who taught survival in winter, wilderness and in the mountains.  He used to tell us:

“Do not bind yourself with anything to the end in your life”.


[1] Bush, Luu, Posner, ‘Cognitive and emotional influences in anterior cingulate cortex’, Trends in Cognitive Sciences – Vol. 4, No. 6, June 2000, Elsevier Science Ltd.
[2] Daisuke YOSHIDA,  “Die Syntax des althethitischen substantivischen Genitivs” p. 5
[3] Nitschke, Mackiewicz, ‘Prefrontal and interior cingulate contributions to volition in depression’, Waisman Laboratory for Brain Imaging and Behavior,  Departments of Psychiatry and Psychology, University of Wisconsin, Elsevier 2005.
[4] Lewis, Mind and the World Order, 1941
[5] Stanford Encyclopedia of Philosophy, Belief




Monday, December 28, 2015

Attention Window and the Situation Awareness




Looking is turning our fase and eyes to a certain direction and percieve the objects there as a whole.  For example, percieving that the sides of a rectangle connect and the sides are parallel.

Bakmak gözlerimizi belirli bir yöne çevirmek ve oradaki nesneleri bir bütünlük içinde algılamak.  Örneğin dikdörtgen biçimindeki bir nesnenin kenarlarının birleştiğini ve paralel olduklarını algılamak.


In contrast, seeing is identifying this object as ‘door’.  Looking is a simple operation without mental depth, a process in which lower level seeing information is stored temporarily at the buffer regions.

Görmek ise bu nesnenin bir kapı olduğunu algılamak.  Bakmak basit bir işlemle muhakemesel olmayan, daha alt seviyede görme bilgilerinin geçici olarak depolandığı tampon bölgelerde yapılan bir işlem.


In seeing the object that is seen gets binded or related with the ‘door object’ in the semantical memory.

Görmekte ise görülen şeyin zihnimizdeki semantik-anlamsal bellekte bulunan kapı nesnesi ile bağlanması, ilişkilendirilmesi söz konusu.


Focusing is the limitation of the area that we see under mental control and inhibition of the area outside.

Odaklanmak baktığımız alanın muhakeme güdümünde değiştirilmesi, genişliğinin sınırlanması, dışarıda bırakılan alanın yasaklanması.


Concentrating is the increasing of the binding operation during seeing.  For example, the evaluation of the door size, whether it is old or new, a comparison with the other doors etc.

Konsantre olmak/yoğunlaşmak görme sırasındaki bağlama/ilişkilendirme işleminin derinliğinin arttırılması.  Örneğimizdeki kapının büyüklüğünün değerlendirilmesi, eski mi yeni mi, diğer kapılarla karşılaştırılması gibi.


Paying attention includes both focusing and some concentration. We first focuse and limit the area af attention and then concentrate, increase the binding depth somewhat.

Dikkat etmek hem odaklanmayı hem de konsantre olmayı içerir.  Dikkat ederken önce odaklar, alanı sınırlar sonra da bir miktar konsantre oluruz.


The focused thing does not have to be a percievable object.  One can focus on an abstract subject.  The increasing attention transforms into concentration.

Dikkat edilen şeyin mutlaka görsel algılanabilen bir nesne olması gerekmez.  Kişi soyut bir konu üzerinde de dikkatini toplayabilir.  Artan dikkat konsantrasyona dönüşür.


Attention window is the area, details of which contents are binded with their meanings.  We see the objects that are in the frame at which we focus our attention.

Dikkat penceresi kapsadığı alan içindeki ayrıntıların anlamları ile bağlandığı/ilişkilendirildiği alandır.  Biz dikkat ettiğimiz çerçeve içindeki nesneleri görürüz.


The attention window may be visually three dimensional as in driving.  Attention window is not visual only.  The area which has a high relational depth forms the attention window when focusing on an abstract subject.

Dikkat penceresi otomobil kullanırken ki gibi görsel olarak 3 boyutlu olabilir.  Dikkat penceresi yalnızca görsel değildir.  Soyut bir konuya dikkat ederken ilişkilendirme derinliği yüksek olan bölge dikkat penceresini oluşturur. 


While solving a problem, attention concentrates on different aspects of the problem and subjects related to these.  The relation’s depth and amount determines the size of the attention window.

Bir problem çözerken dikkat problemin çeşitli yönlerine ve bunlarla ilişkili konulara yoğunlaşır.  İlişkilendirme derinliği ve miktarı dikkat penceresinin büyüklüğünü belirler.


In tasks such as Air Traffic Control, the controller who may be faced by serious problems, will have to redirect his/her attention window, shed light upon other subjects, direct his/her attention just after

solving the problem.

Hava Trafik Kontrolü gibi kritik görevlerde, ciddi problemlerle karşılaşan kontrolör yalnızca problemi çözmekten öte,sorun bitip geri döndüğünde dikkat penceresini yeniden yönlendirmek, başka konulara ışık tutmak, dikkatini yönlendirmek zorunda kalır.


Experiments have proved that, even some of the things that reside in the same screen may not be noticed, when the attention window gets too small.

Yapılan deneyler, dikkat penceresinin çok daraldığı durumlarda, aynı ekran içinde bile yer alan nesnelerin görülmeyebildiğini ortaya koymuştur.



Situation Awareness requires awareness of the size of the current attention window.

Durum farkındalığı kullanılan dikkat penceresinin büyüklüğünün takibini gerektirir.


Thursday, December 17, 2015

Dikkat Penceresi ve Durum Farkındalığı

Bakmak gözlerimizi belirli bir yöne çevirmek ve oradaki nesneleri bir bütünlük içinde algılamak.
Örneğin dikdörtgen biçimindeki bir nesnenin kenarlarının birleştiğini ve paralel olduklarını algılamak.

Görmek ise bu nesnenin bir kapı olduğunu algılamak.  Bakmak basit bir işlemle muhakemesel olmayan, daha alt seviyede görme bilgilerinin geçici olarak depolandığı tampon bölgelerde yapılan bir işlem.  Görmekte ise görülen şeyin zihnimizdeki semantik-anlamsal bellekte bulunan kapı nesnesi ile bağlanması, ilişkilendirilmesi söz konusu.

Odaklanmak baktığımız alanın muhakeme güdümünde değiştirilmesi, genişliğinin sınırlanması, dışarıda bırakılan alanın yasaklanması.

Konsantre olmak/yoğunlaşmak görme sırasındaki bağlama/ilişkilendirme işleminin derinliğinin arttırılması.  Örneğimizdeki kapının büyüklüğünün değerlendirilmesi, eski mi yeni mi, diğer kapılarla karşılaştırılması gibi.

Dikkat etmek hem odaklanmayı hem de konsantre olmayı içerir.  Dikkat ederken önce odaklar, alanı sınırlar sonra da bir miktar konsantre oluruz.

Dikkat edilen şeyin mutlaka görsel algılanabilen bir nesne olması gerekmez.  Kişi soyut bir konu üzerinde de dikkatini toplayabilir.  Artan dikkat konsantrasyona dönüşür.

Dikkat penceresi kapsadığı alan içindeki ayrıntıların anlamları ile bağlandığı/ilişkilendirildiği alandır.
Biz dikkat ettiğimiz çerçeve içindeki nesneleri görürüz.

Dikkat penceresi otomobil kullanırken ki gibi görsel olarak 3 boyutlu olabilir.  Dikkat penceresi yalnızca görsel değildir.  Soyut bir konuya dikkat ederken ilişkilendirme derinliği yüksek olan bölge dikkat penceresini oluşturur. 

Bir problem çözerken dikkat problemin çeşitli yönlerine ve bunlarla ilişkili konulara yoğunlaşır.  İlişkilendirme derinliği ve miktarı dikkat penceresinin büyüklüğünü belirler.

Hava Trafik Kontrolü gibi kritik görevlerde, ciddi problemlerle karşılaşan kontrolör yalnızca problemi çözmekten öte, sorun bitip geri döndüğünde dikkat penceresini yeniden yönlendirmek, başka konulara ışık tutmak, dikkatini yönlendirmek zorunda kalır.

Yapılan deneyler, dikkat penceresinin çok daraldığı durumlarda, aynı ekran içinde bile yer alan nesnelerin görülmeyebildiğini ortaya koymuştur.

Durum farkındalığı kullanılan dikkat penceresinin büyüklüğünün takibini gerektirir.

Sunday, March 08, 2015

What is meaning?

What is meaning?

Some words have meaning, some not.  Articles have a function in the sentence but
they do not have meaning for example.

Sentence has meaning.  A paragraph, a scholarly article, a book may have meaning.
The meaning of an article or a book may be called subject.  Subject is larger
and deeper than the meaning of a sentence.  The meaning of a book is larger and deeper
than its subject also.  Maybe it is more subjective though.

How can ve decide whether a semantic representation of the meaning of a sentence is precise?
If the semantic representation of the sentence gives the same answers
to the questions what, when, where, who, which, how
as a person who answers these questions according to the given sentence,
the semantic representation is precise.

Meaning is the answers to all the questions that can be coherently asked.

Monday, November 17, 2014

Özerklik - Limited Alleatory

Limited Alleatory – Sınırlı Rasgelelik müzikte kullanılan biir tekniktir.  Besteci icracının kullanacağı ses unsurlarını bir küme içinde belirler, icracı eserin bu bölümüne gelince kendi keyfine göre bu unsurlardan seçtiklerini çalar.  Tıpkı bir lokantada menüden istediğinizi seçip ısmarlamanız gibi...  Lokanta salonu bir çok masada rasgele süreçlerin çalıştığı karışık bir sistem gibidir.

Teknik olarak kullandığımız sistemlerde de aynı şey geçerlidir.  Bilgisayara bir hard disk – kalıcı bellek eklendiğinde, bilgisayar hard dik kontrol ünitesine belirli bir komut ve yazılması gereken bilgiyi nakleder ve ondan sonrasına karışmaz.  Kalıcı bellek bilgiyi kalıcı olarak saklamak işini kendi keyfine göre, kendi özerkliği içinde halleder.

Bir unsur da, tıpkı bir lokantada olduğu gibi, müşterilerin menüde ya da hizmet kalitesinde eksik buldukları unsurları lokanta yönetimine iletebildikleri bir istek kutusu gerekliliği, sistemin iyileşmesine yönelik iletişim kanalları.

Doğada var olan canlı, cansız bütün sistemlerde karışıklık arttıkça, bütünü oluşturan unsurlar arasında iş bölümü ve özerklik kullanımı artar.  Örneğin vücudumuzu oluşturan sinir sistemi, dolaşım sistemi vb. Kompleks-karışık ve büyük sistemler bütünün enerjisini daha rasyonel kullanmak, ve governance-yönetilebilirliği arttrmak için özerkliği kullanmak zorundadır.

Özerklik unsurunu kullanan bir sistemin başarısı, ksımlar arasındaki arayüzlerin çok açık ve doğru belirlenmiş olmasına bağlıdır.  Restoran örneğine dönersek, eğer menüde yazan bir yemek mutfakta yok ise garson gelir ve ‘malesef bu yemek yok der, özür diler’.

Bir başka unsurda, lokantada herkesin lurallara uymasını sağlayan ‘ortak bir consensus’ ile bu consensus uygulayabilen ‘güç’ olmasıdır.  Örneğin, yemekten memnun olmayan, ya da sarhoş olan bir müşterinin kurallar uyması, diğer müşterilerin sessiz onayına ve garsonların yumuşak-sert tavırlarına bağlıdır.

Özerklik kullanılması, ana kısımın gücünün kaybolması, bir zayıflık şeklinde değerlendirilebilir.  Aslında karışık sistemlerde özerklik kullanımından kaçınmak, bunu organize edebilecek ve sıkı bir disiplinle uygulayabilecek beceri ve gücün, organizasyon ve governance-yönetebilme eksikliğinin belirtisidir.

Sorun sistemdeki gücün doğru tanımlanmasıdır. 

Sunday, April 27, 2014

Eşgüdüm - Koordinasyon

Karışık ve büyük bir sistemi kontrol etmek için tek tek değişkenleri gözlemek yetersiz kalır.  Sisteme ait bir tek özellikteki değişime bakarak durumun iyi veya kötüye gittiği sonucunu çıkarmak gerçek durumu yansıtmayabilir.  Aynı şekilde yalnızca sizin için önemli olan bir kaç değişkenlik bir grubu gözlemek te doğru değerlendirme yapmanızı engeller.

Örneğin, insan davranışını belirleyen/etkileyen beş hormon çok kabaca:
1- Serotin - ayarlayıcı
2- Acetylcholin - hız
3- GABA - tetikleme eşikleri
4- Dopamin - motivasyon
5- Norepinephrin - ters orantılı olarak relax olmak

Şimdi bütün bunları nasıl koordine edersiniz?

Hedefimiz uyku uyumak olsun.
1- Serotin - algılanan dış olayların etkisini azaltır.
2- Acetylcholin - algılanan ve iç muhakemesel olayları yavaşlatır
3- GABA - karar verici mekanizmaları durdurur
4- Motivasyon artmaz.
5- Norepinephrin azalarak reuptake ile Dopamin ve motivasyonu azaltır.

Karışık ve büyük sistemlerde koordinasyon belirli bir hedef belirleyerek sağlanır.

Günümüz Türkiyesinde koordinasyonu sağlayabilecek tek hedef modern Avrupa standartlarına her açıdan uymaktır.

Friday, March 21, 2014

Güvenlik Bilinci

Kötü bir olay, bir kaza olduğunda her toplumun güvenlik bilinci sınanır.

Kötü bir olayın tekrarlanmaması birincil derecede önemlidir.
Kazanın tekrarlamaması için kaza nedeninin ne olduğu öncelikle
belirlenmeli ve ilgili önlemler ivedilikle harekete geçirilmeli.

Olayın ilgi çekecek sansasyon yapacak yönleri öne çıkartılmamalı.
Nelerin bu kötü olaya yol açtığı üzerinde kafa yorulmalı.  Bu
aşamada toplumun dikkati nedenlerin belirlenmesinin önemine

Olumsuz olayın nedenleri ortaya çıkmadan ilgili sorumluluklar
üzerine yorum yapılmamalı.  İlgili sorumluluklar soyut olarak
belirlenmeden kafadan atarak yapılan tahminlerle sorumlu kişiler
ya da kuruluşlar ilan edilmemeli.

Eğer amaç kötü bir olayın tekrarının engellenmesi ise yalnızca
'tetiği çeken' değil, tetiğin hangi koşullarda çekildiği, çevre
güvenliğini sağlamanın ya da riskleri göze almanın başka
kimlerin sorumluluğunda olduğu da irdelenmeli...

İskeleden ayrılmış bir arabalı vapura 'atlamaya çalışan' bir
şoför ne düşünür, görebilmiş midir, görmemiş midir, diğer arabalar
binmişken bu araba nasıl sonradan 'yetişmiştir'...  Türk insanının
bunları irdelemesi gerekiyor, yoksa 'küçük kızın' ve 'anneannesinin'
ölümlerinin çarpıcılığı, sansasyonu değil...  Hele bunu kullanarak
para kazanmak hep bana ölüm ile karın doyuran akbabaları hatırlatıyor,

Kıssadan hisse, çizgiler çizip o çizgilerde durmayı bilen
bir toplum olmalıyız.


Wednesday, December 04, 2013

Yazılım Geliştirme Sürecinde Tasarımın Rolü

Bu yazımı esinlendiğim değerli kişilere sunuyorum:


 ISO12207, Mil498 gibi yazılım yaşam döngüsü standartları [1,2,3,4] anahatları ile kullanıcı şartları, yazılım şartları, yapısal tasarım şartları, ayrıntılı tasarım aşamalarına işaret eder.  Bunlardan yazılım şartları , yapısal tasarım şartları ve  ayrıntılı tasarım yazılım geliştirme sürecinin tasarım unsurlarıdır.

 Yazılım şartları kullanıcı şartlarında belirtilen isteklerin gerçekleşmesi için gerekli teknik nitelikleri ve unsurları belirler.  Yapısal tasarım şartları ise farklı unsurlar arasındaki ilişkileri ve her unsur içinde de bütün parça ilişkilerini belirler.  Ayrıntılı tasarım dökümanı yapısal tasarımın gerçekleştirilmesi için gerekenleri  teknik araçlar cinsinden bir sembolik dille belirler.

 Başarılı bir tasarım bilgi ve tecrübenin naklini kolaylaştırır.  Proje başında ve daha sonra yeni katılımlarda takımın öğrenme sürecini kısaltır.

 Doğru bir tasarım proje planlamasında zamanlama hesaplarının yapılmasını mümkün kılar.  Maliyet hesaplarının doğruluğunu belirler.  Eleman ve takım çalşma verimliliğinin takibini mümkün kılar.

 Tasarım projenin küçük parçalaar bölünmesini sağlar.  Ağır yüklerin küçük parçalara bölünmesini ve bu küçük parçalar arasında eşgüdüm ve ilişki kurulmasını (correlation) sağlar.  Benzer şekilde küçük parçaların yan yana getirilip daha büyük bütünler oluşturulmasına yol açar(scaling).

 Tasarım projenin kuşbakışı bir görünümünü vererek alt-bütünler ve onların altparçaları arasındaki olası yan etkilerin gözlenmesine olanak tanır.  Tasarım test durumlarının belirlenmesinde ve test eksikliğinden  kaynaklanan aşırı maliyetlerin düşürülmesinde belirleyici rol oynar.

 Büyük ve karışık projeler tek tek insanların algılama, izleme  ve muhakeme yeteneklerini aşar(transcendence).  Programcı program içine notlar yazarak ayrıntıları korumaya/hatırlamaya çalışır.  Fakat bu durum çok kişili takımlarda kuşbakışı bir görünüm vermeğe yetmez.

 Tasarım proje için niyet(intention) ve görevler(taskset) belirleyerek projenin farklı kısımları ve takımın farklı grupları arasında koordinasyonu sağlar.  Tasarım yalnız genel bir yön hissi vermekle kalmaz, geliştirim unsurları arasında arayüzleri de tanımlar.

 Tasarım yol gösterici olmalıdır.  Proje zora girdiğinde, tıkanmalarda(bottleneck), tasarım yol açıcı olmalıdır.  Tasarım dinamik olmalı, kolaylıkla değiştirilebilmelidir.  Küçük bir değişiklikle tıkanıklıklar aşılabilmelidir.  Tasarım bu özellik dikkate alınarak yapılmalıdır (örn. moduler olmalıdır).

 Tasarım esnek olmalıdır.  Bir tasarım ne kadar çok ayrıntı belirlerse o kadar sıkı olur ve esnekliğini kaybeder.  Tasarım kolay değiştirilebilirlik için esnek olmalı, çok ayrıntılı olmamalıdır.  Esnekliğin homojen olması gerekmez.  Tasarım belirli yerlerde sıkı, belirli yerlerde esnek yapılabilir. 

 Tasarım yazılım geliştiricilerin muhakeme yetenekleri kadar onların ilham yeteneklerine de yer ve pay bırakmalıdır.  Tasarım herşeyi kendisi çözmeye  kalkmamalıdır.   Yazılım geliştirme dağınım bir süreç olmalıdır.

 Tasarım ne olduğu kesin olarak tanımlanabilen bir olgu değildir.  Tasarım tarif edilebilir fakat tanımlanamaz.  İnanıyorum ki, yazılım geliştirmeye ait tasarım unsurlarının esnekliği, ilham için kasıtlı boşluklar ya da hayal gücü için cambazlık yapılacak alanlar bırakarak en büyük başarıya ulaşabilir.



[1] Saral, Ali R+;  Yazılım Yaşam Döngüsü Belgeleme Sistemi

[2] Saral, Ali R+; KISACA IEEE/EIA 12207 Yazılım Yaşam Döngüsü Süreçleri Standardı Ne Yapar?

[3] Saral, Ali R+; ISO 12207 ve İlgili Yazılım Yaşam-Döngüsü Standartları 

[4 ]Saral, Ali R+; IEEE/EIA 12207 Yazılım Yaşam Döngüsü Standardında Süreçlerin Birbirleri ile İlişkileri


Monday, October 14, 2013

Hava Trafik Kontrolü üzerine...

15 yıl sonra tekrar bakınca;

Hava Trafik Kontrolü Uçuş Planı İşlem Mühendisliği  yapmış olduğum
en hayırlı ve kalıcı iş ...  Alman Hava Sahasına yaptığım katkılarla ilgili
resmi belgeleri aşağıda bulabilirsiniz.

Fifteen years later;

Air Traffic Control Flight Plan Processing Engineering has been the most
beneficent and longlasting... You may find below the official documents
related to my contributions to the German airspace.

Saturday, September 28, 2013

Entonasyon - Intonation

Burada, entonasyon hakkında bazı notlarımı bulacaksınız.  Bu notları,  üstünde çalışmakta olduğum son eserim 'SÖZLERİN MÜZİĞİ' adlı bestem için çalışırken biriktirdim.  Daha sonra bunların tümü entonasyonla ilgili bir makaleye dönüşecek.

yavaş tane tane hafif yumuşak bir ses:

yavaş:  harfleri uzatarak, harfler peşi peşine koşturmadan
tane tane: kelimeler belirgin şekilde ayrı ayrı ve aceleye getirilmeden
hafif: ses şiddeti gür değil, çok zayıf ta değil
yumuşak: dudakları hafif şişirerek, ağız içi kuru değil, hafif ağız sulanarak

nazik, mesafeli bir ses:

mesafeli: ince ve kalın bileşenler içermeyen, titremesiz(vibratosuz), hışırtılı(ağız boşluğunda tınlamayan)
hafif: ses şiddeti zayıf
ince renkli: incce perdeden ve kalın bileşenleri olmayan
kullanılış örneği: markette kasiyerle konuşma sırasında

davudi, borazan gibi bir ses:

gür ve sabit: ses şiddeti yüksek, bağırır gibi ama ses çatlamıyor, hep aynı güçte, anlama göre değişmiyor
akıcı: kesinti duraklama yok, nefes kesintileri belirsiz
parlak:ağız ve dudaklar ıslak, hatta tükrük saçarak,
tınlama: ağız boşluğunda burun ve dişlerde rezonans
koyu: orta ve kalın konuşma sesi, renk olarak kalın sesler
kullanılış örneği: iddia ederek zorla ikna çabasında

nazik fakat alt-üst ilişkisi çerçevesinde,  statü belirten resmi bir ses:

hafif: ses şiddeti az, (eğer üst iseniz biraz daha yüksek olabilir)
hışırtılı: dişlerde tınlayan, s, z gibi sesleri vurgulayan, ıslık çalar gibi
titreme yok: vibratosuz

duyarlı, çıtkırıldım, samimi, içten bir ses:

hafif: ses şiddeti az
titreyen: vibrato, gırtlakta titreme
burun ve ağızda tınlayan: n sesi gibi ama fazla değil,
parlak değil: ağız kuru, tükürük az
hışırtı: şart değil fakat buruk bir etki istenirse olabilir (tınlamayı hafif dişlere kaydırarak ve
s, z gibi sürtünme ve p gibi patlayıcı sesleri vurgulayarak.

Hastabakıcı sesi:
Kalın perdeden, patlama derecesinde bağırarak, sanki bağırsaklarından geliyor gibi derinden.

Yaşlı hastaların kulakları ince ve zayıf sesleri duymadığı için kalın ve gür bir ses...
Ayrıca demans-bunama nedeni ile de hastaya sesini duyurtmak dert anlatmak çok zor olabilir.

Sesin derinliği yüksek ses şiddeti sağlamak için diyafram ile akciğerlere baskı/darbe yapmaktan.

Çirkin bir ses:
Hastabakıcı ses tonu ile normal insanlara hitap eder.   Sizi erken bunamış ve sağır yerine koyar.

İddialı bir ses:
Cümle içinde her kelimeye vurgu yapan ama vurgudan hemen sonra hafifleme boşlukları olan gür ve kalın bir ses.  Ses rengi çatlamalı (diyafram zorlaması nedeni ile), bol rezonans ve vibrato(titreme).

Kaba bir ses:
Her kelimeye eşit ve çok vurgu yapan gür ve kalın bir ses.  Çatlama yok, vibrato az, rezonans az.

Saldırgan bir ses:
Her ses eşit ve vurgulu ama kelimelerin arası kesik, kesik...  Gür ve kalın bir ses. Rezonans bol, vibrato olabilir.  Bu sesi kullanan kişi her unsura hakim olduğunu göstermek ister sesiyle...

Anlamlı bir ses:
Anlam yalnız kelimelerin ifade gücü ile değil onları artikule ediş-söyleyişimizce de belirlenir.
Vurgunun cümlenin ifade ettiği anlama göre yerleştirilip yönetildiği ses tonu anlamlı ses tonudur.
Bu yalnız vurgu ile değil, ses rengi, gücü, ses perdesi,tempo, ritmik karakterle de belirlenir.

Anlamsız bir ses:
Sesin bütün öğeleri ya da bir kaçı hep sabit  özellikte ise...  Sabit öğelerin sayısı arttıkçe konuşma anlamsızlaşır.

Kibar bir ses: (Bunu Almanya'da öğrendim)
Yüksek bir ses şiddeti ile başlayıp hafifleyerek bittiği ses tonu.  Hafifleme artık cümlenin anlamı belli olduktan hemen sonra gerçekleşir.  Karşıdaki insanın anlayışına olan güveni belirtir, onu insan yerine koyar.

devamı var...

Wednesday, September 18, 2013

Kullanıcının Emniyet Seviyeleri

Her karışık ve büyük sisteme ait emniyet seviyeler şeklinde düzenlenmiştir.  Örneğin hava trafik kontrolünde eğer radar görüntüsü bir arıza nedeni ile kaybolursa kontrolör strip denilen kağıtlar üzerindeki bilgileri ve kafasında kalan görüntüyü kullanarak uçak trafiğini idare eder.  Ya da otomobillerde hız azaltmak için vites küçültmek, fren ve el freni seviyeleri vardır.

Gerçek bir sistemin karışıklığına hakim olabilmek için temel bir prensip hiyerarşik bir örgütlenme uygulamaktır[1].  Güvenlik seviyeleri de belirli bir hiyerarşiye göre düzenlenmiş olmalıdır.

Sistem tanımı yaparken geleneksel olarak kullanıcı sistemin dışında ayrı bir varlık olarak belirlenirdi.  Oysa son zamanlarda kullanıcının kendisi de sistem tanımı içine alınmakta.  Çünkü günümüzün karışık sistemlerinde kullanıcının kendisi de sistemin davranışı ve gelişimini etkiliyor. 
Sistem emniyetini sağlamak için kullanıcının kullandığı muhakemesel yaklaşım hiyerarşik olarak örgütlenmiş güvenlik seviyeleri içermelidir.

Bu seviyelerden en son başvurulacak olan zihnin otomatik süreçler kullanarak çalışıp tepki gösterdiği seviye olmalıdır.  Bu seviye amygdala'da tetiklenen ve Hypocampus'ta içeriği depolanan eylem reçetesini içerir.  Örneğin: 'otomobil kullanırken öndeki arabanın arka fren ışıkları yanınca frene bas'...

Orta seviye bir eylem planını değiştirme seçeneği ile birlikte uygulayabilmeyi sağlar.  Bu seviye beynin yönetsel kısmı PFC ile yapılanları hedeflenen şeyle karşılaştıran ACC tarafından işlenen eylem planını içerir.  Örneğin 'öndeki arabayı geçmeye ilişkin eylem planı'.  Eğer karşıdan gelen olursa eylem planı iptal edilebilmelidir.

İlk seviye eylem planlarından oluşan bir eylem programını içerir.  Bu seviye PFC ve veri depolayan HypoCampus tarafından işlenen eylem programını içerir.  Örneğin 'yola çıkmadan önce bir plan yapmak'.  Bu üç seviyede de kullanıcı ne yaptığının farkında olmak için HypoThalamus'u da içeren bilinçten faydalanır.  Ülkemizde iyi eğitilmemiş ya da bazı tecrübesiz bireyler de sık sık görülen bir eğilim en son kullanılacak olan otomatik süreç seviyesini ilk elde kullanmaktır.  Bu durum, trafikte yanlış yöne gidişlere ve daha kötüsü kritk durumlarda başvurulacak acil tepki yokluğuna yol açmaktadır.

Sorunun önemli bir nedeni toplumumuz kültüründe derinlik kavramına yeterince yer verilmemesidir.  Müzüğimizde çok sesliliğin daha yeni yeni başlaması tesadüf değildir.

[1] Brehmer, B., Systems Design and the Psychology of Complex Systems,
Uppsala University, Department of Psychology, Sweden.

Thursday, August 01, 2013

Dikkate alma, ertele, geciktir! - Ignore, postpone, delay!

Engellemenin Önemi
The Importance of Inhibition
İnsan zihninin işleyişinde engellemenin özel bir yeri var.  Jonas et all’un “Neural Inhibiton” adlı makalesi bunu çok teknik düzeyde ele alıyor.  Okumanızı tavsiye edemem doğrusu...
Fakat bu makaleden esinlenerek aklıma gelen slogan:  Ignore, postpone, delay!
Dikkate alma, ertele, geciktir!
Yalnız beynimiz içinde değil günlük yaşamımızda da bir çok işi birlikte yürütmek durumundayız...
Hatta bu işlere göre farklı farklı rollerimiz, karakterlerimiz var.  Her başladığımız işi sonuna kadar götürmek yerine bir süre ara vermek bazan onu sürdürmekten daha doğru olabilir.  Çünkü bu diğer işlere, rollere de şans tanıyabilir.
Zihinsel yük altında çalışan kişilerde zaman zaman çalışmayı durdurmak sorunların bilinçaltında otomatik düzeltilmesini sağlıyabilir.
Ve daha bir çok olumlu örnek bulabiliriz.  Ama bir de negatif yan olabilir.  Eğer engellemek ile yapmak – düşünmek arasında koşullara göre değişebilen uygun bir denge bulamazsak sorun çıkabilir.  Örneğin evde yere düşen bir kağıt parçasını almak yerine onu ertelersek belirli bir noktaya kadar sorun çıkmaz.  Temizlik zamanı gelince temizlenir.  Ama engellemekle yapmak arasındaki dengeyi iyi tutturamazsak evimiz çöplüğe dönebilir.

Sunday, July 14, 2013

Kendini Ayarlayan Beyin

Bu yazı aşağıdaki makaleden kısaltılarak oluşturulmuştur.
This note has been produced by editing the below article.

The self-regulating brain: Cortical-subcortical feedback and the development of intelligent action
Marc D. Lewis , Rebecca M. Todd; University of Toronto, Canada

Ayarlama genellikle aksi takdirde istenmeyen şekilde alıp başını gidecek bir süreci düzeltmek ve kontrol etmek anlamında kullanılır.  Bir su kaynatıcı içindeki sıcaklığı ayarlamak isteriz.  Bunun klasik bir örneği termostattır.  Fırın sürekli yanmasını istediğiniz ama hatalı bir şekilde bir yanıp bir sönmesini istemediğiniz bir cihazdır.  Fırın, çalışmasını ayarlamak istediğiniz bir şeydir.  Bu, kontrolör(duvardaki ayar) ile kontrol edilen(fırın) arasında bir negatif geribesleme ile gerçekleştirilir.  Çok ısındığında, fırın kapatılır.  Çok soğuduğunda açılır.  İşte bu, standard mekanik bir sistemdeki ayarlamadır.

Fakat beyin standard mekanik bir sistem değildir.  Karşılıklı, birden çok ve kendi kendine etkileşen, yüksek derecede karışık bir bileşenler ağıdır.  Üstelik, biyolojik bir sistem, ve bu genellikle bileşenlerin etkileşimi yapılarını değiştiriyor anlamına gelir.  Beyin esasen kendi kendini organize eden bir sistem.  Bu hem gerçek zamanda (örn. 500ms) hem de gelişme çağlarında (örn. bebeklikten okul çağına kadar) olur.

Diğer kendi kendini düzenleyen sistemler gibi, beyin çoklu, iç içe geribesleme işlemleri ile çalışır:  yalnızca faaliyetlerin birbirlerini durgunlaştırdıkları  negatif geribesleme değil, fakat aynı zamanda faaliyetlerin birbirlerini güçlendirip destekledikleri pozitif geribesleme ile (Lewis, 2005a, 2005b; Lewis & Todd, 2005).

1.     Beyindeki Düşey Yapı

düşey boyut...  Bu kafadan enseye giden düz bir hat değil, beynin orta nüvesindeki en ilkel bölgelerden bu bölgelerin dışında yer alan ve cerebral cortex adı verilen bölgelere uzanan hayali bir eksen...   Bu boyut genellikle sinirsel-eksen(neuroaxis) olarak adlandırılır ve dört önemli yapıdan oluşur: beyin sapı, diencephalon (thalamus and hypothalamus), standard limbic yapılar (örn., hippocampus, amygdala) ve basal ganglia, ve son olarak cerebral cortex’in kendisi(Lewis,2005b). ...

PFC’nin hemen hemen tamamı association cortex’ten oluşur, ve dolayısıyla ham işaret ve motor bilgilerini işlemez...

Sinirsel eksenin her üst seviyesi, aşama aşama yükselip PFC’de doruk noktasına ulaşarak, uyarı ve yanıt arasında geçen süreyi uzatır ve zeki davranışa katkıda bulunur (Saarnat and Netsky (1974), Tucker, Derryberry, and Luu (2000)).  Eğer bütün sahip olduğumuz bir beyin sapı olsaydı, hareketin algılanması o an donup kalma davranışına yol açardı.

 PFC’ye sahip olmamız, eylemlerimizi sonsuz derecede yavaşlatmamızı sağlar.  Böylece yüksek muhakemesel süreçlerin bir çok olası plan-stratejiyi karşılaştırma ve elemesine imkan sağlar ve uzun vadede en faydalısını seçeriz.  Tucker’ın uyarıdan yanıta geçişi yavaşlatma kuramı, yönetsel süreçlerin özünü yakalar.  Bilinçli olmak tekrar gözden geçirmektir, tepkisellik değil.

Kendi kendini ayarlamak, veya herhangi bir ayar kavramı beyin tartışılırken garip düşer.  Beynin içinde ayarlayıcı ya da ayarlanan türünde hiç bir şey yoktur.  Belirli bir kontrol sistemi tarafından ayar gerektiren herhangi bir tek başına eylem yoktur.

Aslında, yine de bu problemi ciddiye aldığımızda, ayarlamanın anlamı bir termostatın çalışmasına göre çok daha ilginç şekilde dallanıp budaklanır.  Bütün beyin vücut süreçlerini ayarlamak için tasarlanmıştır, buna kendileri de vücut süreci olan sinirsel eylemler dahildir.  Yani, bütün beyin hem bir ayarlayıcı hem de ayarlanandır; o hem başakalarını ayarlar hem de kendini ayarlar.

2.     Tekrar kendi kendini ayarlama üzerine

Beynin işlevi, dünyanın sürekli değişen olaylar akışına uyumlu olabilmeleri için,  bütün vücut süreçlerini ayarlamaktır.  Beynin kendi vücutsal bir süreç olduğu için o da dünyanın gerçeklerine uyumlu hale gelmek zorundadır.

Gelişme çağında, öğrenme, beyni belirli bir ortamın ayrıntılarına uyumlu kılar, ve öğrenme her zaman duygu ile de yönlenir.

Yani, beyin kendi kendini ayarlamanın temel organıdır, vücudun eylem sistemlerinin ayarı, veya daha geniş olarak beynin kendisini de içeren vücut sistemlerini ifade etmektedir.  Son söz olarak, bütün kendi kendini organize eden sistemler, kendi kendilerini ayarlamak zorundadır. Kontrol edilmek zorundadırlar.

Kendi kendini düzenleme, kontrolden çıkınca sahipsiz yeniliğe ve bunun sonucunda kaçınılmaz olarak ölüme yol açar.  Kanser bariz bir örnektir.  Dolayısıyla, kendi kendini gerçekten düzenleyen vücut kısmı aynı zamanda kendi kendini ayarlamada en güçlü olmalıdır.

Beyinden kaynaklanan psikolojik işlevler –muhakemesel, duygusal, ve eylemsel işlevler- hem ayarlamak hem de ayarlamak zorundadır.  Beyin harici gerçeklerle baş etmek için yalnızca vücudu ayarlamakla kalmaz, kendini de ayarlar, fakat aynı zamanda dahili gerçeklerle baş etmek için ayarlamak ve ayarlanmak zorundadır.

Ayarlamayı, bastırma ve bir sistemdeki faaliyeti diğeri kanalı ile arttırma cinsinden düşünmek yerine, beyin gibi bir karışık bir sistem içindeki ayarlamaya en iyi uyan kavram çok sayıda farklı bileşen arasında eşgüdüm (coordination)’dür.

Beyin kısımları birbirleri ile eşgüdümlü olarak ayarlanır(ve ayarlarlar).  Bir bakıma boş bir iddia.  Beyin sistemleri herhangi bir şeyi yapmakta ancak eşgüdümle etkin olabilir.  Hiç bir beyin sistemi kendi başına bir iş yapamaz...

Eşgüdüm durağanlaştırmanın temel mekanizmasıdır.

Kendi kendini organize eden sistemlerde, birden çok bileşenin süregelen ortak aktivasyonu bastırıcı bir etki yapar-tek bir hedef sistem üzerinde değil- fakat sistemin tümü üzerinde.   Bu, anlık büyümeyi harekete geçiren pozitif geribesleme özelliklerine karşı bir çeşit panzehir sağlar.   Eşgüdüm kendi kendini durağanlaştırma olarak beyin ve sinir ağları gibi karışık sistemlerde kendi kendini ayarlama için temiz bir genel model sağlar(Lewis, 2005a).  Sinirsel-eksenin seviyeleri cinsinden eşgüdüm kendi kendini ayarlama için güçlü bir araçtır. 

Eşgüdüm ve ayarlama kavramlarını senkronize etmek için son bir fikir, Walter FREEMAN tarafından tartışıldığı şekilde niyet ediş kavramıdır.

 Freeman (e.g., 1995, 1999, 2000  sinir-biliminin önde gelen tümsel(holistic) teorisyeni niyet ediş kavramını bütün beyin faaliyetinin üstdüzenleyici işlevi olarak açıklar.  Niyet ederek, veya  niyet edişi “ileri doğru uzatarak“,hayvanın hedefleri, birbirlerinden apayrı beyin kısımlarını, hippocampusta  kendi kendini düzenleyen bir bütünlüğe senkronize eder.

Freeman niyet ediş ifadesini dikkat ve umulan bir sonuç ya da hedefe yönlenmiş eylemi ifade etmek için kullanır.  Niyet ediş bir hedefe zaman ve uzay içinde ulaşılmasına yönelik itiştir.  Niyet ediş hayvanın yaptığı herşeyi –hem algılayış hem de davranış- ayarlar ve bütün vücut ve sinirsel süreçlerin ayarlandığı bir öngörülen sonuca paralel kılar.