Wednesday, May 03, 2017

Bilinç Üzerine Notlar 1


 2014 yılında İngilizce yayınladığım:
Notes on the Interaction of Subconscious and Consciousness
http://alirizasaral.blogspot.com.tr/2014/12/notes-on-interaction-of-subconscious.html
makalemin tekrar üzerinde durmak ihtiyacı duydum.  Bu sefer, o makalenin dayandığı 3-4 orjinal makaleyi yeniden okuyup kısım kısım Türkçe alıntılarını yayınlayacağım.

Bilinç nedir?  Bilinç bir nesne ya da eylem değildir.  3 yıl sonra geldiğim olgunluk bilincin algılarımızla kafamızda oluşmuş olan anlamlar arasında bir ilişki kurma süreci olduğu.

Daha genel anlamda, algı/olgu ile anlam arasındaki ilişkidir bilinç.

İşte, bunları doğrulayan bazı alıntılar:
James beyinin, vücudun ve çevrenin etkileşmesinden doğan bir sürece işaret etti, bu zengin çeşitli özellikleri olan çok boyutlu bir süreçtir.
“James pointed out a process that emerges from interactions of the brain, the body, and the environment, it is  a multidimensional process with a rich variety of properties”
[Writings of William james Uni. Of chicago Press 1977]

Bilinç dikkat tarafından dönüştürülür ve bellek ile görüntü kayıtlarına geniş erişimi vardır.
“consciousness is modulated by attention and has wide access to memory and imagery”
[Edelman, “Naturalizing consciousness,PNAS 2003]

Bilinç algılar tarafından oluşturulan değil, onlar tarafından dönüştürülen içsel bir işlevsel durumdur.
“consciousness is an … internal functional state modulated, rather than generated by senses”.
[Llinas, et all., “The neuronal basis for consciousness”, The Royal Society, 1998]

Talamokortik rezonans sütunu bilinci oluşturan faal durumun işlevesel mimarisidir.
 “the thalamocortical resonant column is the functional architecture of the active state that generates consciousness”.  [Llinas, et all., “The neuronal basis for consciousness”, The Royal Society, 1998]

Yüksek frekanslı osilasyonlar(20 - 50Hz) ya hemen yakınlarında ya da uzak ayrık bölgeler arasında bir desensel bütünlük gösterirler. (ARS. Anlamsal ilişkilerden bahsediyor olmalı)
“high frequency oscillations (20 – 50 Hz) show a pattern of coherence that is either restricted to its immediate vicinity or occurs between distant discrete areas” [Llinas, et all., “The neuronal basis for consciousness”, The Royal Society, 1998]

Bilinç zihnin kontrolünü aldığında, bilinçsiz süreçlerin çalışması durmaz.  Baars’ın belirttiği gibi bilinçsiz süreçler faal bilinçli süreçler üzerinde önkoşullama etkisine sahiptir.
When the consciousness takes control of the mind, unconscious processes do not stop working.  As Baars stated above, the unconscious processes have priming effect on the active conscious process.
[Markus Kiefer, “Executive control over unconscious cognition: attentional sensitization of unconscious information processing, Front Hum Neurosci. 2012; 6: 61. ”]



Tuesday, April 04, 2017

Bilinç ve Farkındalık

Bilinç ve Farkındalık
Ali R+ SARAL

Situation awareness (durumsal farkındalık) sistem kullanımı/işletimi/kontrolünde önemli bir kavram.  Hava trafik kontrolü, uçak, her türlü taşıt, ağır vasıta/makina kullanımında kazaları önleyen en önemli unsur, operatörün/kullanıcının içinde bulunduğu durumun farkında olmasıdır.

Bir şeyin/durumun bilincinde olmak onun farkında olmaktan farklı bir şeydir.  Bir şeyin/durumun bilincinde olmak yalnız yüzeysel durumun değil ona ilişkin daha soyut, üst seviyede bilgilerin, geçmiş olayların farkında olmaktır[3].  Bunu sağlayan, o duruma ilişkin contextte(bağlamda) bulunan uzun dönem belleği bilgileriyle gerekli ilişkilerin kurulmuş olmasıdır.  Gündemdeki konuyla bu ilişkileri kuransa working memory(çalışma belleği)’dir[2].  (Çalışma belleği ifadesini sabit bir grup bellekten çok çeşitli belleklere erişip kontrol eden, onları devreye sokup çıkaran bir mekanizma olarak düşünmek gerekir.)

Algılanan görsel/işitsel/episodik(hikayesel) olgular bir giriş bufferına(ara belleğine) alınır[2].  Giriş ara belleği short term memory(kısa dönem belleği) içinde yer alır.  Çeşitli amaçlı giriş ara bellekleri bir yıldız takımı gibi çalışır.  Aynı olayın ses/görüntü/temas  özelliklerini ayrı ayrı ama ilişki içinde kaydederler.  Giriş ara bellekleri kısa dönem belleklerin birer özel halidirler.  Bunların kısa dönem bellek ile bağlantısı açıp kapanabilir.  Tam kapama durumunda, örn. uykuda hiç bir şey (görece) görmez/işitmez oluruz.

Çalışma belleği kontrol mekanizması giriş ara belleklerini açıp kapar.  Çalışma belleği kontrol mekanizması ile yakın ilişki içinde attention(dikkat) mekanizması çalışır.  Belirli bir konuya focus(odak)’lanıldığında  diğer konular çalışma belleği dışına çıkar[4] ve geçici olarak unutulur(bilinç dışında tutulur).  Eğer giriş ara bölgesindeki bir bilgi yeterince tekrarlanıp uzun dönem bellek ya da 15-20 sn.’lik kısa dönem belleğe yazılmamışsa çalışma belleği işini bitirip geri döndüğünde giriş ara belleği silinmiş olabilir.

Bu plansız silme kazasının gerçekleşmemesi için giriş ara belleğindeki olaya geçici de olsa odaklanmak, ilişkisel/duygusal olarak ona ilişkin bilinci az da olsa artırmaya çalışmak gerekir.

Farkındalık bilinç dışı bir olgudur.  Bilinç odaklanılan attention window(ilgi penceresi) ile ilişkilerin kurulmasıdır[3].  (subconscious)biliçdışı bilinçle yönlendirilebilir[1].  Situation awareness(Durum farkındalığı) algılama penceresindeki unsurların otomatik olarak, eldeki imkanlar çerçevesinde azar azar ilişkilendirilmesi ile biliçaltı bir farkındalığın oluşturulmasıdır.

References:
[1] Markus Kiefer* Executive control over unconscious cognition: attentional sensitization of unconscious information processing,  Front Hum Neurosci. 2012; 6: 61.
[2] Nelson Cowan* What are the differences between long-term, short-term, and working memory? Prog Brain Res. 2008; 169: 323–338.
[3] R LlinásU RibaryD Contreras, and C Pedroarena The neuronal basis for consciousness. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci. 1998 Nov 29; 353(1377): 1841–1849.

[4] Peter Jonas and Gyorgy Buzsaki (2007); “Neural inhibition”, Scholarpedia, 2(9):3286.










Saturday, February 04, 2017

Thinking by Feeling - Duyarak Düşünmek

Thinking by Feeling
Duyarak Düşünmek

Human thinks by feeling.
İnsan duyarak, algılayarak düşünür.

We learn words with sounds.  We learn thinking by listening sounds.
Biz seslerle öğreniriz kelimeleri.  Sesleri duyarak öğreniriz düşünmeyi.

We think with sounds. Our inner-voice voices our thoughts out of our will.
Biz seslerle düşünürüz. 
Düşünürken iç sesimiz bizim irademiz dışında düşündüklerimizi içimizde seslendirir.

(For deaf people : Eğer duyma özürlü isek...
https://www.psychologytoday.com/blog/the-voices-within/201401/do-deaf-people-hear-inner-voice
)

View, lip reading, the view of words may replace the function of hearing in deaf people.
Duyma özürlü kişilerde bazan görüntü -dudak okuma bazan kelimelerin görüntüsü
gibi algılama unsurları sesin yerini alır.

The fundamental in thinking is the perception element.  The fundamental is sound.
Düşünmede asıl olan algılama unsurudur.  Asıl olan sestir. 

Perception  function of the brain must have developed with priority in the evolution process.
Evrim açısından bakıldığında beynin algılama işlevlerinin öncelikli gelişmiş olması gerekir.

Human thinks by percepting that's why it is difficult to think abstract things.

İnsan algılayarak düşünür bu yüzden soyut şeyleri düşünmek zordur.

Saturday, December 17, 2016

Görsel Algı Modalitesinin Bazı Otomatik İşlevleri

Görsel Algı Modalitesinin Bazı Otomatik İşlevleri

Yaşlı annem Süheyla SARAL'la mutfakta birlikte yemek yaparken ona yapmakta olduğumuz yemeğe ne kadar su koyacağımı sordum.  Tencereye bir miktar su koyduktan sonra uzaklaştı ve bana 'BAK!' dedi. 

'Göz kararı' görme modalitesini kullandığımız otomatik süreçlerden birisi...  Bana kalsa yarım bardak vb şekilde ölçerek yapacağım bir işi annem göz kararı ile yapmayı öğretti bana.

Aslında 'göz kararı' yalnızca görme modalitesine ait değil.  Ölçemeyeceğimiz içinden çıkamayacağımız çok değişkenli durumlarda 'geçmişe bakmak', geçmişte benzer bir durumda neler yapıldığını hatırlamak sık sık başvurduğumuz bir insani otomatik süreç.

Bir diğer örnek, her gün yaptığımız kapı kilitleme, musluk kapama vb. işlemleri.  Kapıyı kapatırken kısa bir süre focus olmak, diğer her şeyi dışlayıp anahtar ya da kilide bakmak gerekir.  Daha sonra kapıyı kapattım mı tereddütüne kapıldığımızda kapıyı kapatırken odaklanmış olduğumuz görüntü kısa bir süre gözünüzün önüne gelir.  Bu tamamen bilinçsiz ve otomatik bir süreçtir.  Eğer kapıyı kapatırken başka şeyler düşünüp iradenizle dikkatinizi toplamazsanız otomatik olarak kilitleme sırasındaki görüntüyü hatırlayamazsınız.  Terereddüte
düşersiniz.

Bir diğer örnek, kaybettiğiniz bir şeyi bulmaya çalışıp, nereye koyduğunuzu bir türlü hatırlayamamanız durumu.  Görsel kayıtlar bilincin kontrolündeki working memory (iş görme belleği)'de gözlere ilişkin algılama tamponundaki bilgisel şekilleri değişir.  Bunlara zaman ve yer bilgisi eklenir.  Bu halleri ile episodik (hikayesel) belleğe katılmış olurlar.  Eğer bilinç yoksa, yani otomatik süreçler görüntüyü görüntü tamponundan almışsa, görüntü (short term memory) kısa dönemli belleğe gider.  Kısa dönemli bellek adı üstünde içindeki verileri kısa dönem tutabilir,
tazelenmedikçe. 

Görsel modalitenin farklılığı sessel, dokunmasal ve diğer modalitelere göre daha uzun sürelerde dayanmasıdır.  Ayrıca, kısa dönem belleğe bilinç dışında gelen görüntülerin belirli bir kısa miktar tekrardan sonra uzun dönem belleğe yazıldığı deneylerle ispat edilmiştir.  Uzun dönem belleğe bilinçsiz yazılan bu görüntüler hatırlanamaz, yalnızca tekrar gösterildiğinde ya da benzer unsurlarla anımsanabilir.

Kaybettiğiniz bir şeyi nereye koyduğunuzu ya da nerede unuttuğunuzu hatırlamaya çalışırken ilk olarak zaman ve olay sırasını hatırlamaya çalışmak olayın episodik (hikayesel) kayıtlarına erişmeniz ve hatırlamanızı sağlayabilir.  Daha sonra kaybetme süreci içinde geçen eşya, yer vb'yi gözünüzün önüne getirmek size bir şeyler hatırlatabilir. Bu hatırlama sürecinde relaxed attention(rahat dikkat) kullanılmalı, bilinçaltının istenen sonucu getirebilmesi için imkan sağlanmalıdır.

Görsel modalitenin bir özelliği de semantik olarak zayıf olmasıdır.  Çünkü görüntüleri ilişkisel parçalara ayırmak ressam olmayı gerektirir.  Normal bir insan 'otomobil' deyince kafasında bir yaklaşık görüntü belirir.  Ama arabanın 'tekeri' için kelimesel araba - teker semantik ilişkisinden başlayıp sonra 'teker'in görüntüsünü hatırlar.  Görüntüler arasında semantik ilişki ressamların durumu dışında yoktur.

Ali R+ SARAL



Saturday, October 15, 2016

On Seeing


ABOUT SEEING ... AND POSSIBLY, ABOUT SEEING GOD

Sometimes we do not see anything when we are thinking about something.  We concentrate on a specific thing and lose vision of things around us.  Concentrating is a mental process which comes after focusing.  Focusing limits our area of attention whereas concentrating deepens it.  Our brain retrieves the connections of the subject and gets deeper and deeper in the semantic tree.  It binds the semantically related leaves to the
subject leave.

The fact that we lose our sight when strongly concentrating on an idea points at: "Seeing is related with semantic binding".  If something does not exist in the semantice tree, namely if we do not know it, we can not see it.  The sight that we receive through our eyes and vision mechanism, has to be binded with something in the semantic tree.  Otherwise it will not be percieved.

If something has been viewed before but not seen - semantically processed, it can be recalled, namely it can be noticed that it had been viewed before.

An object must have been 'seen' - semantically processed, in order to be remembered - retrieved from the visual memory in the absence of present view.  The remembered view will be retrieved from semantically organized memory.

The dilemma is: "If we cannot see what we have not seen before, how can we see anything at all?"  If we cannot identify an image semantically our mind begins to breakdown that view to its pieces.  If
identification is not possible the breakdown process continues.  At each stage, effort is spent to make
semantical relations and establish semantical connections.  The process stops at the basic drawing
elements, lines, colors, circles, basic figures.  The lower the elements you get, the more general specifications are arrived at, hence the identifying value of elements get reduced.  Retrieval gets more difficult by this situation.

If a complex figure is learned by semantical positioning such as "mother's view is this", the elements
belonging to the mother's view, face color, eyes etc. are placed in the baby's semantic tree.  Other
persons' view must be related with these items in order to be seen.  Otherwise they will cause fear
of an unknown view till the baby gets used to it, namely builds semantic connections of it.


Monday, August 29, 2016

Restraint

The art is rather 'idealistic' and 'conceptual' in the sense thatthe artist's aim is not to copy
accurately what he sees before him but to convey with the maximum of clarity what he considers to be
the 'essence' of what he is carving.

in this case the figures (of Tudhaliyas IV and his personal deity) are superposed with the god standing
alongside the king, and the scale of the two is arranged so that the god, instead of holding the
usual weapon in his left hand, clasps the right wrist of the king in a protective embrace.

O. R. Gurney, THE HITTITES


'Of all manifestations of power, restraint is respected most.'
Genral, Powell, Gulf War General Commabder of USA.

Sanırım, Batı'nın bize karşı aldığı tavır yalnızca basit bir düşmanlıktan öte
yaklaşım farklılığından da kaynaklanıyor.Biz savaşa giderken davul zurna ile gitmek
geleneğine dayanıyoruz...  Onlar sakınarak, gücünü iyi hesaplayarak...

Saturday, May 28, 2016

On the Perception of Unidentified Entities

We can identify things that we percieve.  This does not mean that we do not
percieve things that we can not identify.
 
If the input perturbation is too small, we can not hear, see etc., identify the entity.
For example, in an orchestra, it is impossible for every violin player in the violin
section to play exactly the same color, pitch namely the sound.  It is impossible
for us, the listener to hear each performer's different sound but instead we hear the
rich, deep sound of the violin section, rather than the week sound of a single violin.
 
We percieve the minute differences in the violin section as a feeling, a warmth,
richness and depth.  We percieve small changes that can not be identified not
cognitively but emotionally.
 
This may be the reason why small changes are frequently used in music performances.
The key here is to make the change, for ex. a temporary tempo change, in such a way
that it can barely be heard but can not be identified or noticed, though can be
percieved emotionally.
 
The entities that are unidentified include not only very small values but also
unmeasurable continuous quantities.  This varies from the perception of physical
values of heat, light etc. to the social values such as risk, friendness etc.
 
The languages include words such as hot, cold, very hot, bright etc. or dangerous,
true friend etc. words to describe these entities.  If paid attention one can notice
that these are all emotion related words or concepts.
 
The reason that an entity is unidentified may be related to the modality of the
perception.  We cannot identify quantitatively any visual input.  We cannot
identify something if it is the first time we see it.
 
Color, hue, brightness etc. light attributes are all unmeasurable continuous values.
It is impossible to identify them objectively.  We cannot remember a view if it
is not identified in the related semantical memory.  We can only recall that view
if we see it again.  Namely,  we can remember a view only if it is recorded as
part of an event in the episodic memory.
 
Aural modality has some similarities with visual modality.  Timbre, loudness,
tempo, etc. many parameters are continuous unidentifiable values, except pitch.
Instrumental music can mostly not go to episodic memory.  There is a window of
attention of the listener which slides through the music piece which builds a
balance of recalled elements and freshness.  The unity of the piece is achieved
through making small or unidentifiable changes of the initial material.  The
listener can percieve this emotionally rather than cognitively.
 
This is the reason that music expresses things that words cannot.  Music touches
the heart through feelings aroused by unidentified entities.
 
 

The Role of Belief in Cognition

The Role of Belief in Cognition

 

There are working, episodic and semantic memories in our brain among others.  It is not very clear whether these are completely seperate regions in our brain.  They can be easily detected functionally. 

Working memory is the memory we use when we are actually thinking or talking.  Episodic memory holds the information related to events and when/where they occur.  Semantic memory holds the abtracted concepts/knowledge.

An event first happens in the working memory, then it is recorded in the episodic memory.  If there is a knowledge that can be deducted, it is recorded in the semantic memory.

The semantic memory is specially organised so that generalization and instantiation can be done automatically.  For example we do not think too much to say an eagle flies.  In the semantic  tree, eagle is connected to bird and bird is connected  to flying animal and that to animal.  How the information is stored in our brain is possibly related with the formation of connections during the perception and further processing. It is not a surprise that categorical subject test have shown regions close to the perception/subject specialization.

When some concept is being inserted to the semantic memory, an appropriate location in the semantic tree is searched.  Actually this may be an innate procedure that is done automatically while forming new connections.  The crux of the issue is how it is established that a connection of the eagle to the bird occur. 

The context of the word eagle may establish the relation of eagle to bird if the context of the bird is similar to the eagle.  The more the contexts' similarity the better.  The better what? We answer this what question as: Belief.

The more the new item, the new leaf fits into the semantic tree the more it is confident.  On the other hand, the more confident the leafs of a semantic tree, the more confident it is.

Schachter says in his 'Memory, Brain and Belief', "I use the term 'belief' when I use the attribution of truth value to a particular thought content, either percieved of recalled."

The semantic tree holds not only the data items but also their belief factors. Harold Pashler says in his 'Encyclopedia of the Mind', "An alternative answer to the question of what justifies memory beliefs turns on the idea that memory is preservative not just respect to the content of beliefs but also with respect to their justification".

Belief helps us to feel our thoughts.
Belief is how we sense our brain.

 
Ali R+ SARAL

Thursday, January 07, 2016

On Believing in Belief


 

On Believing in Belief

 



“ACC might be the brain’s error detection and correction device.”[1]

ACC is the mechanism that helps us mentally to decide if something is right or wrong.  You may think of  it as conscience sometimes.  Thousands years before Christ, a Hittite king advised his son :

 “Mein Sohn! Tue das, was in (deinem) Herzen (ist)”

“My son! Do what in your heart is.”[2]

“The ACC has been implicated in monitoring conflict among external and internal cues, with the dorsal ACC modulating cognitive aspects and the ventral ACC more involved in affect.” [3]

Qualia is how the outer world represented as a semantic tree in our mind.  The tree’s output is the quale value for that phenomenon.

“In any presentation, this content is either a specific quale(such as the immediacy of redness or loudness) or something analyzable into a complex of such.  The presentation as an event is, of course, unique, but the qualia which make it up are not.”   [4] 

ACC checks if something is related and can be placed in a qualia coherently.  Our conscience checks if it can explain a phenomenon as viable according to our previous experiences, knowledge and beliefs etc. 

If something can be placed in the semantic tree of qualia it means it is belieavable.  If the connections are strong and many it means it is strongly belieavable.

“2.4 Degree of Belief

Jessie believes that Stalin was originally a Tsarist mole among the Bolsheviks, that her son is at school, and that she is eating a tomato. She feels different degrees of confidence with respect to these different propositions.”[5]

If the connections are made negatively, something will be accessed as unbelieavable.

We have many qualia, on different subjects, the nature of the qualia determines the belieavablety of the phenomenon.  Religion is one of the qualia.  Religion provides an easy to access qualia for the human to handle the unknown.  Believing in a power outside him/herself in any form, in any qualia, political, philosophical and other helps human to handle the unknown.  Religion simplifies this for the large crowds while providing a fertile environment for arts and science to develop sometimes.

If something is in the working memory it is checked by the ACC for its compliance with any qualia.

The difficulty is, this would be very burdensome if it was valid for all the time.  Automatic processing bypasses the evaluation of ACC.  People can do incredibly good or bad things when they act automatically without self consciousness.  On the other hand this faculty is desperately needed for human beings to perform extraordinarily, specially in life or death moments but also in daily life. 

The human mind has a mechanism to stop checking the validity of things, it is belief in belief.  If there is a special qualia created for that area, belief in that belief area helps to isolate the working area from the ACC, conscience and practically stops it.

I will close the subject with an advise of a father as I had began it.  My father was a commando training officer who taught survival in winter, wilderness and in the mountains.  He used to tell us:

“Do not bind yourself with anything to the end in your life”.

REFERENCES

[1] Bush, Luu, Posner, ‘Cognitive and emotional influences in anterior cingulate cortex’, Trends in Cognitive Sciences – Vol. 4, No. 6, June 2000, Elsevier Science Ltd.
[2] Daisuke YOSHIDA,  “Die Syntax des althethitischen substantivischen Genitivs” p. 5
[3] Nitschke, Mackiewicz, ‘Prefrontal and interior cingulate contributions to volition in depression’, Waisman Laboratory for Brain Imaging and Behavior,  Departments of Psychiatry and Psychology, University of Wisconsin, Elsevier 2005.
[4] Lewis, Mind and the World Order, 1941
[5] Stanford Encyclopedia of Philosophy, Belief



 

 

 

Monday, December 28, 2015

Attention Window and the Situation Awareness


ATTENTION WINDOW AND THE SITUATION AWARENESS

DİKKAT PENCERESİ VE DURUM FARKINDALIĞI

 

Looking is turning our fase and eyes to a certain direction and percieve the objects there as a whole.  For example, percieving that the sides of a rectangle connect and the sides are parallel.

Bakmak gözlerimizi belirli bir yöne çevirmek ve oradaki nesneleri bir bütünlük içinde algılamak.  Örneğin dikdörtgen biçimindeki bir nesnenin kenarlarının birleştiğini ve paralel olduklarını algılamak.

 

In contrast, seeing is identifying this object as ‘door’.  Looking is a simple operation without mental depth, a process in which lower level seeing information is stored temporarily at the buffer regions.

Görmek ise bu nesnenin bir kapı olduğunu algılamak.  Bakmak basit bir işlemle muhakemesel olmayan, daha alt seviyede görme bilgilerinin geçici olarak depolandığı tampon bölgelerde yapılan bir işlem.

 

In seeing the object that is seen gets binded or related with the ‘door object’ in the semantical memory.

Görmekte ise görülen şeyin zihnimizdeki semantik-anlamsal bellekte bulunan kapı nesnesi ile bağlanması, ilişkilendirilmesi söz konusu.

 

Focusing is the limitation of the area that we see under mental control and inhibition of the area outside.

Odaklanmak baktığımız alanın muhakeme güdümünde değiştirilmesi, genişliğinin sınırlanması, dışarıda bırakılan alanın yasaklanması.

 

Concentrating is the increasing of the binding operation during seeing.  For example, the evaluation of the door size, whether it is old or new, a comparison with the other doors etc.

Konsantre olmak/yoğunlaşmak görme sırasındaki bağlama/ilişkilendirme işleminin derinliğinin arttırılması.  Örneğimizdeki kapının büyüklüğünün değerlendirilmesi, eski mi yeni mi, diğer kapılarla karşılaştırılması gibi.

 

Paying attention includes both focusing and some concentration. We first focuse and limit the area af attention and then concentrate, increase the binding depth somewhat.

Dikkat etmek hem odaklanmayı hem de konsantre olmayı içerir.  Dikkat ederken önce odaklar, alanı sınırlar sonra da bir miktar konsantre oluruz.

 

The focused thing does not have to be a percievable object.  One can focus on an abstract subject.  The increasing attention transforms into concentration.

Dikkat edilen şeyin mutlaka görsel algılanabilen bir nesne olması gerekmez.  Kişi soyut bir konu üzerinde de dikkatini toplayabilir.  Artan dikkat konsantrasyona dönüşür.

 

Attention window is the area, details of which contents are binded with their meanings.  We see the objects that are in the frame at which we focus our attention.

Dikkat penceresi kapsadığı alan içindeki ayrıntıların anlamları ile bağlandığı/ilişkilendirildiği alandır.  Biz dikkat ettiğimiz çerçeve içindeki nesneleri görürüz.

 

The attention window may be visually three dimensional as in driving.  Attention window is not visual only.  The area which has a high relational depth forms the attention window when focusing on an abstract subject.

Dikkat penceresi otomobil kullanırken ki gibi görsel olarak 3 boyutlu olabilir.  Dikkat penceresi yalnızca görsel değildir.  Soyut bir konuya dikkat ederken ilişkilendirme derinliği yüksek olan bölge dikkat penceresini oluşturur. 

 

While solving a problem, attention concentrates on different aspects of the problem and subjects related to these.  The relation’s depth and amount determines the size of the attention window.

Bir problem çözerken dikkat problemin çeşitli yönlerine ve bunlarla ilişkili konulara yoğunlaşır.  İlişkilendirme derinliği ve miktarı dikkat penceresinin büyüklüğünü belirler.

 

In tasks such as Air Traffic Control, the controller who may be faced by serious problems, will have to redirect his/her attention window, shed light upon other subjects, direct his/her attention just after

solving the problem.

Hava Trafik Kontrolü gibi kritik görevlerde, ciddi problemlerle karşılaşan kontrolör yalnızca problemi çözmekten öte,sorun bitip geri döndüğünde dikkat penceresini yeniden yönlendirmek, başka konulara ışık tutmak, dikkatini yönlendirmek zorunda kalır.

 

Experiments have proved that, even some of the things that reside in the same screen may not be noticed, when the attention window gets too small.

Yapılan deneyler, dikkat penceresinin çok daraldığı durumlarda, aynı ekran içinde bile yer alan nesnelerin görülmeyebildiğini ortaya koymuştur.

 

 

Situation Awareness requires awareness of the size of the current attention window.

Durum farkındalığı kullanılan dikkat penceresinin büyüklüğünün takibini gerektirir.

 

Thursday, December 17, 2015

Dikkat Penceresi ve Durum Farkındalığı



Bakmak gözlerimizi belirli bir yöne çevirmek ve oradaki nesneleri bir bütünlük içinde algılamak.
Örneğin dikdörtgen biçimindeki bir nesnenin kenarlarının birleştiğini ve paralel olduklarını algılamak.


Görmek ise bu nesnenin bir kapı olduğunu algılamak.  Bakmak basit bir işlemle muhakemesel olmayan, daha alt seviyede görme bilgilerinin geçici olarak depolandığı tampon bölgelerde yapılan bir işlem.  Görmekte ise görülen şeyin zihnimizdeki semantik-anlamsal bellekte bulunan kapı nesnesi ile bağlanması, ilişkilendirilmesi söz konusu.


Odaklanmak baktığımız alanın muhakeme güdümünde değiştirilmesi, genişliğinin sınırlanması, dışarıda bırakılan alanın yasaklanması.


Konsantre olmak/yoğunlaşmak görme sırasındaki bağlama/ilişkilendirme işleminin derinliğinin arttırılması.  Örneğimizdeki kapının büyüklüğünün değerlendirilmesi, eski mi yeni mi, diğer kapılarla karşılaştırılması gibi.


Dikkat etmek hem odaklanmayı hem de konsantre olmayı içerir.  Dikkat ederken önce odaklar, alanı sınırlar sonra da bir miktar konsantre oluruz.


Dikkat edilen şeyin mutlaka görsel algılanabilen bir nesne olması gerekmez.  Kişi soyut bir konu üzerinde de dikkatini toplayabilir.  Artan dikkat konsantrasyona dönüşür.


Dikkat penceresi kapsadığı alan içindeki ayrıntıların anlamları ile bağlandığı/ilişkilendirildiği alandır.
Biz dikkat ettiğimiz çerçeve içindeki nesneleri görürüz.


Dikkat penceresi otomobil kullanırken ki gibi görsel olarak 3 boyutlu olabilir.  Dikkat penceresi yalnızca görsel değildir.  Soyut bir konuya dikkat ederken ilişkilendirme derinliği yüksek olan bölge dikkat penceresini oluşturur. 


Bir problem çözerken dikkat problemin çeşitli yönlerine ve bunlarla ilişkili konulara yoğunlaşır.  İlişkilendirme derinliği ve miktarı dikkat penceresinin büyüklüğünü belirler.


Hava Trafik Kontrolü gibi kritik görevlerde, ciddi problemlerle karşılaşan kontrolör yalnızca problemi çözmekten öte, sorun bitip geri döndüğünde dikkat penceresini yeniden yönlendirmek, başka konulara ışık tutmak, dikkatini yönlendirmek zorunda kalır.


Yapılan deneyler, dikkat penceresinin çok daraldığı durumlarda, aynı ekran içinde bile yer alan nesnelerin görülmeyebildiğini ortaya koymuştur.


Durum farkındalığı kullanılan dikkat penceresinin büyüklüğünün takibini gerektirir.

Sunday, March 08, 2015

What is meaning?

What is meaning?


Some words have meaning, some not.  Articles have a function in the sentence but
they do not have meaning for example.


Sentence has meaning.  A paragraph, a scholarly article, a book may have meaning.
The meaning of an article or a book may be called subject.  Subject is larger
and deeper than the meaning of a sentence.  The meaning of a book is larger and deeper
than its subject also.  Maybe it is more subjective though.


How can ve decide whether a semantic representation of the meaning of a sentence is precise?
If the semantic representation of the sentence gives the same answers
to the questions what, when, where, who, which, how
as a person who answers these questions according to the given sentence,
the semantic representation is precise.


Meaning is the answers to all the questions that can be coherently asked.

Monday, November 17, 2014

Özerklik - Limited Alleatory

Limited Alleatory – Sınırlı Rasgelelik müzikte kullanılan biir tekniktir.  Besteci icracının kullanacağı ses unsurlarını bir küme içinde belirler, icracı eserin bu bölümüne gelince kendi keyfine göre bu unsurlardan seçtiklerini çalar.  Tıpkı bir lokantada menüden istediğinizi seçip ısmarlamanız gibi...  Lokanta salonu bir çok masada rasgele süreçlerin çalıştığı karışık bir sistem gibidir.

Teknik olarak kullandığımız sistemlerde de aynı şey geçerlidir.  Bilgisayara bir hard disk – kalıcı bellek eklendiğinde, bilgisayar hard dik kontrol ünitesine belirli bir komut ve yazılması gereken bilgiyi nakleder ve ondan sonrasına karışmaz.  Kalıcı bellek bilgiyi kalıcı olarak saklamak işini kendi keyfine göre, kendi özerkliği içinde halleder.

Bir unsur da, tıpkı bir lokantada olduğu gibi, müşterilerin menüde ya da hizmet kalitesinde eksik buldukları unsurları lokanta yönetimine iletebildikleri bir istek kutusu gerekliliği, sistemin iyileşmesine yönelik iletişim kanalları.

Doğada var olan canlı, cansız bütün sistemlerde karışıklık arttıkça, bütünü oluşturan unsurlar arasında iş bölümü ve özerklik kullanımı artar.  Örneğin vücudumuzu oluşturan sinir sistemi, dolaşım sistemi vb. Kompleks-karışık ve büyük sistemler bütünün enerjisini daha rasyonel kullanmak, ve governance-yönetilebilirliği arttrmak için özerkliği kullanmak zorundadır.

Özerklik unsurunu kullanan bir sistemin başarısı, ksımlar arasındaki arayüzlerin çok açık ve doğru belirlenmiş olmasına bağlıdır.  Restoran örneğine dönersek, eğer menüde yazan bir yemek mutfakta yok ise garson gelir ve ‘malesef bu yemek yok der, özür diler’.

Bir başka unsurda, lokantada herkesin lurallara uymasını sağlayan ‘ortak bir consensus’ ile bu consensus uygulayabilen ‘güç’ olmasıdır.  Örneğin, yemekten memnun olmayan, ya da sarhoş olan bir müşterinin kurallar uyması, diğer müşterilerin sessiz onayına ve garsonların yumuşak-sert tavırlarına bağlıdır.

Özerklik kullanılması, ana kısımın gücünün kaybolması, bir zayıflık şeklinde değerlendirilebilir.  Aslında karışık sistemlerde özerklik kullanımından kaçınmak, bunu organize edebilecek ve sıkı bir disiplinle uygulayabilecek beceri ve gücün, organizasyon ve governance-yönetebilme eksikliğinin belirtisidir.

Sorun sistemdeki gücün doğru tanımlanmasıdır. 

Sunday, April 27, 2014

Eşgüdüm - Koordinasyon

Karışık ve büyük bir sistemi kontrol etmek için tek tek değişkenleri gözlemek yetersiz kalır.  Sisteme ait bir tek özellikteki değişime bakarak durumun iyi veya kötüye gittiği sonucunu çıkarmak gerçek durumu yansıtmayabilir.  Aynı şekilde yalnızca sizin için önemli olan bir kaç değişkenlik bir grubu gözlemek te doğru değerlendirme yapmanızı engeller.

Örneğin, insan davranışını belirleyen/etkileyen beş hormon çok kabaca:
1- Serotin - ayarlayıcı
2- Acetylcholin - hız
3- GABA - tetikleme eşikleri
4- Dopamin - motivasyon
5- Norepinephrin - ters orantılı olarak relax olmak

Şimdi bütün bunları nasıl koordine edersiniz?
Zor.

Hedefimiz uyku uyumak olsun.
1- Serotin - algılanan dış olayların etkisini azaltır.
2- Acetylcholin - algılanan ve iç muhakemesel olayları yavaşlatır
3- GABA - karar verici mekanizmaları durdurur
4- Motivasyon artmaz.
5- Norepinephrin azalarak reuptake ile Dopamin ve motivasyonu azaltır.

Karışık ve büyük sistemlerde koordinasyon belirli bir hedef belirleyerek sağlanır.

Günümüz Türkiyesinde koordinasyonu sağlayabilecek tek hedef modern Avrupa standartlarına her açıdan uymaktır.

Friday, March 21, 2014

Güvenlik Bilinci

Kötü bir olay, bir kaza olduğunda her toplumun güvenlik bilinci sınanır.

Kötü bir olayın tekrarlanmaması birincil derecede önemlidir.
Kazanın tekrarlamaması için kaza nedeninin ne olduğu öncelikle
belirlenmeli ve ilgili önlemler ivedilikle harekete geçirilmeli.

Olayın ilgi çekecek sansasyon yapacak yönleri öne çıkartılmamalı.
Nelerin bu kötü olaya yol açtığı üzerinde kafa yorulmalı.  Bu
aşamada toplumun dikkati nedenlerin belirlenmesinin önemine
yönlendirilmeli.

Olumsuz olayın nedenleri ortaya çıkmadan ilgili sorumluluklar
üzerine yorum yapılmamalı.  İlgili sorumluluklar soyut olarak
belirlenmeden kafadan atarak yapılan tahminlerle sorumlu kişiler
ya da kuruluşlar ilan edilmemeli.

Eğer amaç kötü bir olayın tekrarının engellenmesi ise yalnızca
'tetiği çeken' değil, tetiğin hangi koşullarda çekildiği, çevre
güvenliğini sağlamanın ya da riskleri göze almanın başka
kimlerin sorumluluğunda olduğu da irdelenmeli...

İskeleden ayrılmış bir arabalı vapura 'atlamaya çalışan' bir
şoför ne düşünür, görebilmiş midir, görmemiş midir, diğer arabalar
binmişken bu araba nasıl sonradan 'yetişmiştir'...  Türk insanının
bunları irdelemesi gerekiyor, yoksa 'küçük kızın' ve 'anneannesinin'
ölümlerinin çarpıcılığı, sansasyonu değil...  Hele bunu kullanarak
para kazanmak hep bana ölüm ile karın doyuran akbabaları hatırlatıyor,
malesef.

Kıssadan hisse, çizgiler çizip o çizgilerde durmayı bilen
bir toplum olmalıyız.

Ali R+ SARAL